Koszt złej jakości (COPQ) – co to jest i jak go policzyć
Koszt złej jakości (COPQ, cost of poor quality) to suma wszystkich pieniędzy, które firma wydaje, bo coś nie zostało zrobione dobrze za pierwszym razem: braki, poprawki, sortowanie, reklamacje, noty od klientów, powtórny transport, nadgodziny na nadrabianie i czas ludzi, którzy zamiast produkować, tłumaczą się. W rachunku wyników nie ma takiej pozycji. W typowej firmie produkcyjnej, która tego nie mierzy, COPQ wynosi 10–20% przychodu.
W skrócie
- Koszt złej jakości to nie tylko reklamacje: widoczne koszty to zwykle jedna trzecia całości; reszta siedzi w poprawkach, sortowaniu, przestojach i nadgodzinach.
- Cztery grupy: koszty błędów wewnętrznych, błędów zewnętrznych, kontroli i zapobiegania. Firmy z niskim COPQ wydają więcej na czwartą i dużo mniej na dwie pierwsze.
- Pierwsze policzenie COPQ zwykle daje liczbę, w którą zarząd nie wierzy. Potem zaczyna wierzyć.
Co wliczyć do kosztu złej jakości
Błędy wewnętrzne (wykryte przed wysyłką): materiał w brakach, robocizna i maszynogodziny zużyte na braki, poprawki i ponowną obróbkę, sortowanie partii, przestoje z powodu wad, obniżona cena za drugi gatunek. Błędy zewnętrzne (u klienta): reklamacje, noty obciążeniowe od sieci, zwroty i ich transport, wymiany, kary umowne, czas handlowców i zarządu na gaszenie relacji, utracone zamówienia. Kontrola: kontrolerzy, sprzęt pomiarowy, badania, audyty. Zapobieganie: szkolenia, standardy, poka-yoke, kwalifikacja dostawców. Dwie pierwsze grupy to strata; dwie ostatnie to inwestycja, która ma je zmniejszać.
Jak policzyć COPQ w miesiąc bez systemu
- Braki i poprawki na hali. Przez cztery tygodnie każda zmiana zapisuje sztuki odrzucone i sztuki poprawiane z czasem poprawki. Materiał × cena, godziny × stawka (robocza i maszynowa).
- Reklamacje i noty. Z księgowości: wszystkie korekty faktur, noty, zwroty, koszty transportu zwrotnego z ostatnich 12 miesięcy, podzielone przez 12.
- Przestoje jakościowe. Z dziennika zakłóceń: minuty przestojów, których przyczyną była wada lub oczekiwanie na decyzję jakości, × koszt godziny linii.
- Ludzie. Szacunek: ile godzin tygodniowo kierownicy, handlowcy i zarząd spędzają na sprawach jakościowych. To bywa największa pozycja.
- Suma miesięczna × 12 i procent przychodu. Potem ranking przyczyn: które trzy wady odpowiadają za większość kosztu.
Dlaczego to liczba dla właściciela
Bo COPQ to zwykle największa pojedyncza rezerwa marży w firmie i jedyna, której odzyskanie nie wymaga ani nowego klienta, ani nowej maszyny. Firma z 40 mln zł przychodu i COPQ 12% wydaje prawie 5 mln zł rocznie na robienie rzeczy drugi raz. Zmniejszenie tego o jedną trzecią przez usunięcie trzech głównych przyczyn daje więcej niż większość programów oszczędnościowych, a jednocześnie poprawia OTIF i nastrój na hali.
Pytanie kontrolne: ile Twoja firma wydała w zeszłym roku na noty, zwroty, poprawki i braki razem? Jeśli odpowiedź to „nie wiemy”, przyjmij 10% przychodu i sprawdź.
Znowu płacicie noty od sieci za braki i opóźnienia?
Opowiedz nam o jednym problemie, który ciągnie się od miesięcy. W 45-minutowej rozmowie diagnostycznej powiemy, co sprawdzilibyśmy najpierw i czy jesteśmy w stanie pomóc. Bez prezentacji i bez zobowiązań.
Umów bezpłatną rozmowę diagnostycznąNajczęstsze pytania o koszt złej jakości
Jaki poziom COPQ jest dobry?
Poniżej 5% przychodu to poziom firm z dojrzałym systemem jakości. 5–10% to typowa średnia firma po roku mierzenia. Powyżej 15% oznacza, że jakość jest największym problemem operacyjnym, choć zwykle nikt tak tego nie nazywa.
Czy wydatki na kontrolę jakości obniżają COPQ?
Kontrola wykrywa wady, ale ich nie usuwa; przenosi koszt z reklamacji do braków wewnętrznych. Obniża COPQ dopiero zapobieganie: standard, poka-yoke, szkolenie, lepszy dostawca. Firma, która ma trzech kontrolerów na końcu linii, płaci za wady dwa razy.
Od czego zacząć, gdy COPQ wychodzi ogromny?
Od rankingu przyczyn. Zwykle trzy wady lub trzy stanowiska odpowiadają za ponad połowę kosztu. Jedna z nich dostaje zespół, termin i miarę; reszta czeka. Próba naprawienia wszystkiego naraz kończy się nienaprawieniem niczego.
Czytaj też: OEE: efektywność maszyn · OTIF: wskaźnik terminowości dostaw · Koszt maszynogodziny
