Dni zapasu (DIO) – ile gotówki leży w Twoim magazynie i jak to policzyć
Dni zapasu (DIO, Days Inventory Outstanding) to liczba dni, na jaką wystarczyłby obecny zapas przy dotychczasowym tempie zużycia. Jedna liczba, która zamienia „mamy dużo towaru” na „mamy 74 dni zapasu, a płacimy dostawcom w 30”.
W skrócie
- Wzór: wartość zapasu ÷ dzienny koszt sprzedanych towarów.
- Interpretacja: ile dni gotówka leży w magazynie, zanim wróci jako sprzedaż.
- Kierunek: mniej dni = mniej kapitału obrotowego, o ile dostępność nie spada.
Jak liczyć dni zapasu
Do wyliczenia potrzebne są dwie liczby z bilansu i rachunku wyników: średnia wartość zapasów w okresie oraz koszt własny sprzedaży (KWS) za ten okres. Warto liczyć osobno dla surowców, produkcji w toku i wyrobów gotowych – każda z tych grup ma inną przyczynę i innego właściciela w firmie.
DIO = średnia wartość zapasów ÷ koszt własny sprzedaży × liczba dni w okresie
Przykład: zapasy średnio 3,2 mln zł, roczny KWS 16 mln zł. DIO = 3,2 ÷ 16 × 365 = 73 dni. Każdy dzień zapasu to w tej firmie 44 tys. zł zamrożonej gotówki. Skrócenie DIO o 15 dni uwalnia około 660 tys. zł – bez sprzedaży niczego więcej.
Jak obniżyć dni zapasu bez pogorszenia dostępności
- Policz DIO osobno dla trzech grup. Surowce mówią o zakupach, produkcja w toku o przepływie na hali, wyroby gotowe o planowaniu i sprzedaży. Zwykle jedna grupa dominuje.
- Zrób analizę ABC/XYZ. Znajdź pozycje, które wiążą najwięcej gotówki, i te, które nie rotują od miesięcy.
- Wyprzedaj lub spisz zapasy zalegające. Pozycja bez ruchu od roku nie stanie się wartościowsza. Czekanie kosztuje miejsce i uwagę.
- Skróć lead time produkcji. Produkcja w toku jest wprost proporcjonalna do czasu przejścia przez zakład. SMED, kanban i usunięcie wąskiego gardła obniżają DIO bez dotykania zakupów.
- Zmień parametry zamawiania. Mniejsze partie i częstsze dostawy dla grupy A; przegląd zapasów bezpieczeństwa liczonych „na oko”.
- Ustal cel i mierz co miesiąc. DIO na tablicy zarządu obok marży. Bez tego wraca do poprzedniego poziomu w pół roku.
Dlaczego DIO ma znaczenie dla właściciela
Zapas jest jedyną pozycją w bilansie, która rośnie niezauważenie: nikt nie podejmuje decyzji „zamroźmy 3 miliony w magazynie”, a jednak po kilku latach tak to wygląda. DIO wraz z dniami należności i zobowiązań składa się na cykl konwersji gotówki – i w wielu firmach produkcyjnych to zapasy, a nie klienci, są głównym powodem, dla którego rentowna firma ma problemy z płynnością.
Pytanie kontrolne: ile wynosi DIO Twojej firmy dziś, a ile wynosiło dwa lata temu? Jeśli rośnie szybciej niż sprzedaż, magazyn zjada Twój zysk.
Firma zarabia na papierze, a gotówki wciąż brakuje?
Opowiedz nam o jednym problemie, który ciągnie się od miesięcy. W 45-minutowej rozmowie diagnostycznej powiemy, co sprawdzilibyśmy najpierw i czy jesteśmy w stanie pomóc. Bez prezentacji i bez zobowiązań.
Umów bezpłatną rozmowę diagnostycznąNajczęstsze pytania o dni zapasu
Jaka wartość DIO jest dobra?
Zależy od branży: w produkcji seryjnej 30–60 dni jest typowe, w produkcji projektowej lub z długim łańcuchem dostaw więcej. Ważniejsze od benchmarku jest porównanie z własną historią i z terminami płatności: jeśli płacisz dostawcom w 30 dni, a zapas rotuje w 90, finansujesz go z własnej kieszeni przez dwa miesiące.
Czy DIO liczy się po cenie sprzedaży, czy po koszcie?
Po koszcie – zapas jest wyceniony po koszcie wytworzenia lub zakupu, więc mianownikiem musi być koszt własny sprzedaży, nie przychód. Użycie przychodu sztucznie zaniża wynik.
Czym DIO różni się od rotacji zapasów?
To ta sama informacja w innej formie: rotacja = 365 ÷ DIO. DIO 73 dni oznacza rotację 5 razy w roku. Dni są zwykle bardziej intuicyjne dla zarządu, rotacja – dla finansów.
Czytaj też: Analiza ABC zapasów · WIP – produkcja w toku · Lead time – co to jest
