Analiza XYZ – jak odróżnić pozycje przewidywalne od tych, które zawsze zaskakują
Analiza XYZ dzieli pozycje magazynowe według regularności zużycia: X – zużywane stabilnie, Y – z wahaniami lub sezonowo, Z – sporadycznie i nieprzewidywalnie. Analiza ABC mówi, które pozycje są ważne; XYZ mówi, które da się zaplanować.
W skrócie
- Miara: współczynnik zmienności zużycia (odchylenie standardowe ÷ średnia).
- Progi: X poniżej 0,5; Y od 0,5 do 1,0; Z powyżej 1,0 (do dopasowania).
- Po co: dla X planujesz automatycznie, dla Z – na zamówienie lub ze świadomym buforem.
Na czym polega analiza XYZ
Dwie pozycje mogą mieć takie samo roczne zużycie – 1200 sztuk – i wymagać zupełnie innego zarządzania. Pierwsza schodzi po 100 sztuk co miesiąc: łatwo ją prognozować, mały zapas bezpieczeństwa wystarczy. Druga schodzi 0, 0, 600, 0, 0, 600: prognoza jest bezużyteczna, a zapas bezpieczeństwa liczony ze średniej będzie albo za duży, albo za mały. Analiza XYZ mierzy właśnie tę różnicę.
Współczynnik zmienności (CV) = odchylenie standardowe miesięcznego zużycia ÷ średnie miesięczne zużycie
Dla pierwszej pozycji CV wynosi 0 (klasa X), dla drugiej około 1,6 (klasa Z). W arkuszu to dwie funkcje: ODCH.STANDARDOWE i ŚREDNIA na 12 miesięcznych wartościach. Cała analiza dla kilku tysięcy indeksów to kilkanaście minut.
Jak połączyć XYZ z ABC i co z tego wynika
Skrzyżowanie obu analiz daje macierz dziewięciu grup. Cztery z nich są najważniejsze:
- AX – drogie i przewidywalne. Idealne do just in time i kanbanu: mały zapas, częste dostawy, automatyczne uzupełnianie. Tu jest największa oszczędność kapitału.
- AZ – drogie i nieprzewidywalne. Najtrudniejsza grupa. Nie trzymaj zapasu „na wszelki wypadek”; kupuj pod zamówienie, negocjuj krótsze terminy dostawy albo umów się z klientem na dłuższy termin realizacji.
- CX – tanie i przewidywalne. Duże partie, rzadkie zamówienia, zero uwagi. Koszt zapasu jest znikomy, koszt zarządzania nie.
- CZ – tanie i nieprzewidywalne. Kandydaci do wycofania z oferty lub do trzymania minimalnego zapasu, który nic nie kosztuje.
Co analiza XYZ zmienia w wyniku firmy
Najwięcej pieniędzy leży zwykle w grupie AZ: drogie komponenty, które schodzą nieregularnie, więc ktoś „dla bezpieczeństwa” zamówił ich na pół roku. Sama świadomość, że te pozycje wymagają innej polityki niż reszta, pozwala uwolnić znaczącą część kapitału obrotowego. Z drugiej strony grupa AX pokazuje, gdzie automatyzacja planowania jest bezpieczna – i gdzie planista nie musi codziennie ręcznie poprawiać systemu.
Pytanie kontrolne: ile pozycji w Twoim magazynie jest planowanych tą samą metodą, choć jedne schodzą co tydzień, a inne raz na pół roku?
Planowanie zapasów to ciągłe ręczne poprawki?
Opowiedz nam o jednym problemie, który ciągnie się od miesięcy. W 45-minutowej rozmowie diagnostycznej powiemy, co sprawdzilibyśmy najpierw i czy jesteśmy w stanie pomóc. Bez prezentacji i bez zobowiązań.
Umów bezpłatną rozmowę diagnostycznąNajczęstsze pytania o analizę XYZ
Jakie dane są potrzebne do analizy XYZ?
Miesięczne zużycie każdej pozycji z ostatnich 12–24 miesięcy. Jeśli firma ma sezonowość, lepiej wziąć 24 miesiące, żeby sezon nie wyglądał jak losowe wahanie. Dane tygodniowe dają dokładniejszy obraz dla pozycji szybko rotujących.
Czy progi 0,5 i 1,0 są stałe?
Nie – to punkt wyjścia. W firmie z bardzo stabilnym asortymentem można je obniżyć, w produkcji projektowej podnieść. Ważniejsze jest, żeby każda klasa miała inną politykę zamawiania niż to, gdzie dokładnie leży granica.
Co z nowymi pozycjami bez historii?
Do czasu zebrania 6 miesięcy danych traktuj je jak klasę Y lub Z z ostrożnym zapasem i częstym przeglądem. Nowa pozycja z dużym zapasem „na start” to jeden z najczęstszych sposobów tworzenia zapasów zalegających.
Czytaj też: Analiza ABC zapasów · Zapas bezpieczeństwa · Just in time
